Osobliwe przestrzenie. Cmentarze jako „inne miasta”

Początek
1 minuta czytania

Wędrówka po nekropoliach świata. Recenzja „Życia grobowego” Małgorzaty Żerwe

Filozof Michel Foucault zaliczał cmentarz do heterotopii (innych miejsc). Sądził, że ,,jest [on] miejscem niepodobnym do zwykłych przestrzeni kulturowych, jest przestrzenią powiązaną z całym zespołem miejsc w mieście, ponieważ każda jednostka, każda rodzina ma krewnych na cmentarzu” 1.

Kiedyś cmentarz stanowił zwykle znajdujące się przy kościele serce miasta. Od XIX wieku coraz częściej zaczął być umieszczany na jego obrzeżach, stał się ,,innym miastem”.

Na odmienność, osobliwość (jak sama mówi, bizarność) cmentarzy zwraca uwagę Małgorzata Żerwe, artystka wizualna i dziennikarka w swojej książce ,,Życie grobowe”.

To bardzo ciekawy projekt artystyczny: album i zarazem reportaż. Autorka zostawia na boku nasze metafizyczne lęki czy teoretyczne rozważania, i przedstawia cmentarze okiem uważnej obserwatorki-spacerowiczki. Przechadza się po cmentarzach znajdujących się w różnych częściach świata. Czasami zatrzymuje się, by przeczytać interesujące epitafium, czasami, by przyjrzeć się nietypowym nagrobkom.  

Chłonie atmosferę. Nie zawsze smutną czy straszną, niekiedy – jak na Wesołym Cmentarzu w Săpânța w Rumunii – pełną pstrokatych kolorów i barwnych opowieści. Literackie czy reporterskie miniatury przeplatają się ze zdjęciami, które oznaczone są jedynie współrzędnymi geograficznymi. Całość intryguje. I pokazuje, jak w odmienny (a zaraz podobny) sposób w różnych częściach świata traktuje się zmarłych. Jak na rozmaite sposoby życie przenika się ze śmiercią, a cmentarz z tkanką miejską.

Cmentarze to również miejsca odwiedzane przez turystów. Zwłaszcza takie, na których znajdują się groby pisarzy, artystów, filozofów czy współczesnych gwiazd. Co ciekawe, jak pokazuje Żerwe, czasami drogę do nich wytyczają eleganckie i porządne strzałki, czasami można je odkryć zupełnie niespodziewanie. Na niektórych znajdują się kwiaty, na innych dziwaczne przedmioty przynoszone przez fanów. Niektóre są niemal puste i zaskakująco skromne. Z każdego z nich można wyczytać inną historię.

[1] Michel Foucault, „Inne przestrzenie”, przeł. Agnieszka Rejniak-Majewska, Teksty Drugie, 6/ 2005, s. 121


Małgorzata Żerwe

„Życie grobowe”

Wydawnictwo Części Proste, Gdańsk 2020

Karolina Rychter

Karolina Rychter - filozofka. Bada związki literatury i filozofii. Zajmuje się też pisaniem o winie i kulinariach.

Dodaj komentarz

Your email address will not be published.