Niezwykle sensualny film Klebera Mendonçy Filho jest porywającym rozliczeniem z przeszłością
Reżyser „Tajnego agenta” zwodzi widzów, przełamując wzorce typowego thrillera politycznego i czerpiąc przyjemność z tworzenia niespiesznie rozwijających się wątków, które przesuwają powoli film ku brutalnemu finałowi. Aby dać się porwać tej historii, trzeba porzucić oczekiwania gatunkowe i pozwolić nieść się fali brawurowych scen, czyniących z tego tytułu prawdziwe arcydzieło.
Za sprawą Klebera Mendonçy Filho przenosimy się do brazylijskiego miasta Recife, do lat 70. ubiegłego wieku, w czasy wojskowej dyktatury. Marcelo (doskonały Wagner Moura), wdowiec z kilkuletnim synem, ucieka przed śmiertelnym niebezpieczeństwem, korzystając z pomocy tajnej grupy oporu walczącej z dyktaturą. Jej działacze przerzucają Marcelo, wraz z innymi zagrożonymi osobami, do bezpiecznego domu prowadzonego przez babcię Donę Sebastianę (wspaniała Tânia Maria). Załatwiają mu też pracę w departamencie tożsamości, gdzie może przeczekać, aż uda mu się wyrwać z kraju.
Film w filmie
Przyczyny problemów Marcelo nie są wyjawione mniej więcej do połowy filmu. Mendonça Filho odkrywa karty niespiesznie (z tego powodu unikamy bardziej szczegółowego opisu fabuły, nie chcąc psuć widzom seansu). „Tajny agent” nie jest jednak filmem, w którym rozwiązywanie politycznych czy kryminalnych zagadek okazuje się kluczowe. Reżyser prowadzi historię meandrując, podążając nieco chaotycznym tropem i skupiając się na przedstawianiu kolejnych postaci. A te – niezależnie od profesji czy charakteru – są wspaniałe. Pełnokrwiste, wiarygodne, ostro zarysowane. Każda z nich mogłaby być bohaterem osobnego filmu. Z równą wprawą Mendonça Filho buduje też poszczególne sceny, które równie dobrze sprawdziłyby się jako krótkometrażowe dzieła (przykładem jest pierwsza scena, z żółtym Volkswagenem Garbusem).
Wokół opowieści stanowiącej oś filmu, reżyser zbudował cały świat ludzkich historii, pchając dramat w coraz bardziej mroczne rejony. Jednak pomimo poważnego tematu, „Tajny agent” łączy w sobie mnóstwo gatunków filmowych i chwilami staje się niemal komedią. Mendonça Filho w ten sposób znajduje przeciwwagę dla tragizmu swojej opowieści. Przede wszystkim zanurza się jednak w możliwościach, jakie niesie język kina – film powstał w szerokoekranowym formacie (2,20:1) i jest wizualnym majstersztykiem.
Dzieło niemal doskonałe. Recenzja filmu Tajny agent
Pomimo brawurowych scen „Tajny agent” pozostaje jednak dziełem niewymuszonym. W żadnym momencie nie wpada w przesadę.
Reżyser swobodnie miesza chronologię, a część wątków i tematów ledwo zaznacza, nie siląc się na dopowiedzenia, które mogłyby uspokoić skołowane umysły widzów, szczególnie tych spoza Brazylii, nie mających szans wyłapać wszystkich odniesień i kodów. Do takiego podejścia trzeba mieć reżyserską odwagę i trudno tego nie docenić. Wiara w widza się jednak opłaca, gdyż dzięki niej dzieło Mendonça Filho zyskuje bardziej uniwersalny charakter. Reżyser prowokuje odbiorców, by przestali na chłodno analizować strukturę filmu oraz polityczne konteksty i podążali po prostu za nastrojem filmu i emocjami, które budzi. Równocześnie gęstość wizualna i znaczeniowa tego dzieła jest tak duża, że można je bez cienia znudzenia obejrzeć kilka razy, odkrywając za każdym seansem kolejne warstwy i szczegóły.
Reżyser w ujmujący sposób okazuje się całkowitym nonkonformistą, ignoruje sztywne zasady i łączy tragedię z komedią, makabrę z patosem, wyrafinowane z prymitywnym. Robi to w sposób pewny – bez trudu żongluje każdym elementem filmowej układanki, osiągając piorunujący efekt i dając wszystkim tym, którzy kochają kino miłością bezgraniczną cudowny prezent.
„Tajny agent” („O agente secreto”), reż. Kleber Mendonça Filho, w kinach od 27 marca.
