Co się stanie, gdy znajdziemy się w sytuacji “bez wyjścia”? Nowy film Parka Chan-wooka
Po doskonałej „Podejrzanej” – porywającej opowieści o detektywie, który przeżywa niemożliwą miłość – Park Chan-wook wraca z nowym filmem, pokazując, że nie stracił formy. Choć „Bez wyjścia” nie ma aż takiej mocy, jak poprzedni tytuł, nadal jest to doskonałe kino.
Koreański reżyser zmienia nieco tonację, obniżając emocjonalne rejestry. Tworzy makabryczną farsę o Man-su, mężczyźnie (Lee Byung-hun), który traci posadę w zakładzie celulozowym, przez co jego poukładane i wygodne życie rodzinne zaczyna się rozpadać. Nie jest to jednak do końca opowieść o ludziach wyplutych przez kapitalistyczny system (fabrykę papieru przejął amerykański inwestor, zarządzając daleko idące zwolnienia) i o walce klas społecznych. Reżyser przygląda się raczej poczuciu alienacji oraz pokrętnej logice, którą kierujemy się w życiu. Bohater dochodzi do wniosku, że jedynym sposobem na odzyskanie pracy – i swojej pozycji – jest wyeliminowanie konkurencji. I to wyeliminowanie dosłowne. Zabiera się do tego z żelazną konsekwencją, planując zabicie osób, które są wyżej w zawodowej hierarchii.
Imponujący rozmach wizualny
Park Chan-wook, choć trochę niepotrzebnie przeciąga niektóre sceny, w pełni panuje nad swoim dziełem. Tworzy cudownie płynną narrację, prowadząc ją pewnie, a potok scen przypomina narkotyczny taniec. Jest tu rozmach inscenizacyjny i wizualny, do którego reżyser przyzwyczaił już swoich widzów. „Bez wyjścia” gładko meandruje pomiędzy groteską, tragikomedią, thrillerem i dramatem mówiącym o dysfunkcjach rodziny i społecznych kryzysach. W tej skomplikowanej układance pojawia się sporo wątków pobocznych, które okazują się równie ważne jak główny, a wszystko podlane jest sosem surrealistycznego humoru.
Mimo wykorzystania schematu filmu o seryjnym mordercy, Park Chan-wook zwodzi nas nieustannie, unikając moralizowania. Zwolniony z pracy bohater nie jest patologicznym sadystą. To człowiek, który wpadł w pułapkę zastawioną przez współczesny (szczególnie koreański) system pracy – system kreujący ludzką tożsamość. Utrata posady nie oznacza tu jedynie braku zatrudnienia – to rodzaj społecznej śmierci. Dodatkowo mężczyzna jest też ofiarą stereotypowej męskości i swojego zranionego ego.
Czuła satyra
Wszyscy bohaterowie filmu tkwią w zaklętym kręgu, w którym „nie ma się innego wyboru”. Man-su uważa, że nie ma innego wyjścia, niż próbować odzyskać pracę. Nowi właściciele firmy nie mają innego wyjścia niż przeprowadzać zwolnienia. Bohater nie ma więc innego wyboru, niż zostać seryjnym mordercą. Z kolei jego żona stoi w sytuacji bez wyjścia – musi za wszelką cenę zachować spójność rodziny. W ten sposób system staje się maszynką do produkcji potworów.
Nowy film Parka Chan-wooka jest więc nie tylko traktatem o dylematach moralnych, niezłomności miłości i wyborach, które rzutują na całe życie, ale też o systemie napędzanym postępem technologicznym, w którym człowiek okazuje się zbędny. Perfekcyjnie zrobione kino koreańskiego reżysera pokazuje, jak niewiele w rzeczywistości od nas zależy. Nasze ambicje i zasady moralne zadziwiająco łatwo stają się czymś równie mało znaczącym, jak pyłek unoszący się na wietrze. W dobie zmian technologicznych i naporu AI podgryzających kolejne stanowiska pracy, „Bez wyjścia” nabiera wyjątkowo ponurego znaczenia.
Bez wyjścia (Eojjeolsuga eobsda), reż. Park Chan-wook, w kinach od 13 marca
