Japończycy znaleźli sposób na to, by odetchnąć od cywilizacyjnej kakofonii
Fot. Philip Arneill / Tokyo Jazz Joints 2025
Kawiarnie oferujące możliwość odsłuchu płyt jazzowych na wysokiej jakości sprzęcie narodziły się w Japonii ze względów ekonomicznych. Dziś przeżywają renesans z powodu przebodźcowania i zmęczenia cyfrowym światem.
Czarny krążek z winylu wirujący na adapterze. Filiżanka kawy lub szklanka alkoholu na stoliku. Goście zazwyczaj przychodzący pojedynczo. Zamiast gwaru rozmów bary jazz kissa wypełnione są sącząca się z głośników muzyką. Te miejsca powstały po to, by oddawać się czynności dziś zanikającej – słuchaniu muzyki.
Dużo nie znaczy dobrze
Muzyka zapewne nigdy nie była tak szeroko i tak łatwo dostępna. Nie trzeba już polować na płyty, jeździć po sklepach, wymieniać się albumami. Wystarczy dostęp do YouTube’a (tu nawet nie trzeba ponosić opłat) lub abonament na którymś z serwisów streamingowych, których zasoby zdają się być nieskończone. Mamy przenośny sprzęt, komórki w kieszeniach, słuchawki jakie tylko sobie wymarzymy. Możemy słuchać utworów wszędzie, niemal w dowolnym momencie. Przy tej całej obfitości zanika jednak czynność słuchania aktywnego. Skupienia się na dźwiękach. Uczynienia ze słuchania jedynej w danej chwili aktywności. Kto w końcu ma dziś czas, ale też cierpliwość – zszarganą na codzień przez napierającą falę bodźców – do poświęcenia godziny na zatopienie się nutach, bez przeglądania przy tym telefonu, zerkania na serial, czy traktowania utworów jako niezobowiązującego tła dźwiękowego, towarzyszącemu pracy, bieganiu bądź prasowaniu.
Jazz kissa – sposób na przebodźcowanie
Remedium na to wewnętrzne rozedrganie mogą okazać się japońskie lokale jazz kissa. Kawiarnie, w których spędza się czas nie na rozmowach, zabawie czy ślęczeniu przy ekranie komputera, lecz na słuchaniu jazzu. Przychodzisz, zamawiasz coś do picia i pozwalasz otoczyć się dźwiękom trąbki, saksofonu, kontrabasu. Jeżeli jesteś z kimś, wymieniasz czasem szeptem jakieś uwagi, ale tylko na tyle, na ile jest to potrzebne i tak, by nie przytłoczyć sączącej się z głośników muzyki. To ona jest tu najważniejsza.
Podobne kawiarnie otwierają się w kolejnych miastach świata – przoduje szczególnie Nowy Jork. I choć to wciąż zjawisko niszowe, w obecnym cywilizacyjnym pędzie te ostoje muzyki mogą okazać się cenniejsze niż kilkadziesiąt lat temu, gdy się pojawiły. W samej Japonii działa dziś kilkaset jazz kissa, a ich popularność – po latach przestoju – znów rośnie, napędzana dodatkowo traktującym o nich albumem fotograficznym i podkastem Tokyo Jazz Joints.
Japonia. Muzyka za kawę
Kawiarnie jazzowe zaczęły się pojawiać w Japonii w latach 20., ich prawdziwy rozkwit przypadł jednak na lata powojenne, gdy wybuchła fascynacja kulturą Zachodu. To zainteresowanie trwało mniej więcej do lat 60./70., do momentu, gdy jazz zaczął być wypierany przez inne gatunki muzyczne. Lokalom odsłuchowym nie pomogło też upowszechnieniu tanich płyt CD, dzięki którym odtwarzanie muzyki stało się dostępne niskim kosztem w mieszkaniach i domach.
Zanim to jednak nastąpiło, słuchanie amerykańskiego jazzu traktowane było w Japonii jako bilet do świata nowoczesności. Świadczyło o przynależności do elitarnego klubu miłośników wyrafinowanych dźwięków. Równocześnie były to czasy, gdy kupno płyty winylowej wiązało się z wysokimi wydatkami. Dodatkowo, minimalistyczne japońskie mieszkania nie zapewniały odpowiedniej akustyki. Odtwarzając w zaciszu domowym muzykę, można było być niemal pewnym interwencji sąsiadów mieszkających tuż za cienką ścianą. Sposobem na uniknięcie tych problemów okazały się właśnie jazz kissy. Ich nazwa nie ma nic wspólnego z angielskim słowem „pocałunek” (kiss). Pochodzi od japońskiego kissate, oznaczającego „herbaciarnię”, używanego jednak potocznie także w przypadku kawiarni.
W japońskich kawiarniach jazzowych można było posłuchać Johna Coltrane’a bez obawy o zagłuszające wszystko głośne rozmowy. Każdy przychodził tu słuchać, a nie rozmawiać. Najwyższej jakości sprzęt stereo zapewniał idealny odsłuch, a szeroki katalog płyt dostęp do płyt, na które mało kto mógłby sobie pozwolić. Ceną wstępu do tego świata był koszt filiżanki kawy czy szklaneczki whisky. Te lokale zrodziły się więc w dużej mierze ze względów ekonomicznych.
Powrót do świata analogowego
Szybko okazało się jednak, że taki sposób słuchania muzyki doskonale koresponduje z tradycją japońską kulturą. Spokój, uprzejmość, niemal medytacyjne skupienie panujące w jazz kissa przyciągało nie tylko miłośników jazzu. Przez kolejne dekady kawiarnie stały się stałym elementem krajobrazu Tokio czy Kioto.
Dziś kissy kuszą nie tyle tanim dostępem do muzyki, co możliwością ucieczki przed cyfrowymi bodźcami. Kawiarnie, zazwyczaj prowadzone przez pasjonatów, to okazja do powrotu do świata analogowego, w którym zamiast strumieniu bitów dźwięki zaklęte są w rowku wyżłobionym na winylowym krążku. Do kawiarni odsłuchowej chadzają ci, którym zależy przede wszystkim na muzyce i jej brzmieniu. Ich właściciele inwestują więc pokaźne sumy w wyrafinowany sprzęt audio. Często są to stare vintage’owe marki, cieszące się uznaniem wśród audiofilii.
Jazz kissy są odpowiedzią na bolączki współczesności. Zaglądają do nich nie tylko miłośnicy jazzu, ale też ci, którzy chcą po prosu uciec przed codzienną kakofonią. Te miejsca wciąż jeszcze pozostają wolne od szerszego zainteresowania turystów, a są ważnym elementem japońskiej kultury. Warto do nich zajrzeć, zanim odkryje je cały świat.
